Najważniejsze w skrócie
- Seria A (A0-A10) ‑ formaty użytkowe; podstawa to A4 (210 × 297 mm), A0 = 1 m².
- Seria B ‑ wymiary pośrednie, m.in. plakat B1 (707 × 1000 mm).
- Seria C ‑ koperty: dokument A pasuje do koperty C o tym samym numerze.
- SRA/RA ‑ arkusze surowe z zapasem na spad i chwytak; drukarnia obcina je do formatu netto.
- Droga arkusza: druk → cięcie (gilotyna) → creasing → folding.
Formaty papieru to nie przypadkowe wymiary ‑ to precyzyjny, międzynarodowy system oparty na normie ISO 216. Znajomość formatów serii A, B, C i SRA jest fundamentem pracy w drukarni, agencji reklamowej i introligatorni: decyduje o doborze arkusza, ilości użytków, wielkości spadu i sposobie wykańczania. W tym przewodniku znajdziesz kompletne tabele wymiarów w milimetrach i centymetrach oraz wyjaśnienie, czym różni się arkusz surowy od gotowego formatu netto. Jeśli dopiero zaczynasz z parkiem maszyn, zajrzyj też do naszego przewodnika: maszyny poligraficzne ‑ co to jest.
Skąd się biorą formaty papieru? Norma ISO 216
Cały system opiera się na jednej, eleganckiej zasadzie: stosunek boków każdego formatu wynosi 1 : √2 (około 1 : 1,414). Dzięki temu po złożeniu arkusza na pół wzdłuż dłuższego boku otrzymujemy dokładnie te same proporcje, tylko o format mniejsze. Z arkusza A4 powstają dwa A5, z A5 ‑ dwa A6 i tak dalej. Więcej o samym składaniu przeczytasz we wpisie falcowanie ‑ co to jest.
Punktem wyjścia jest format A0 o powierzchni dokładnie 1 m² (841 × 1189 mm). Każdy kolejny format to połowa poprzedniego, co widać na poniższej infografice:
Format A ‑ najczęściej używane wymiary papieru
Seria A to najpopularniejsze formaty użytkowe ‑ od plakatów wielkoformatowych (A0, A1), przez dokumenty i ulotki (królewski A4), po wizytówki i etykiety (A7, A8). Poniżej pełna tabela od A0 do A10.
| Format | Wymiary (mm) | Wymiary (cm) | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| A0 | 841 × 1189 | 84,1 × 118,9 | Plakaty wielkoformatowe, plany, plansze |
| A1 | 594 × 841 | 59,4 × 84,1 | Plakaty, plansze prezentacyjne |
| A2 | 420 × 594 | 42,0 × 59,4 | Plakaty, kalendarze, rysunki |
| A3 | 297 × 420 | 29,7 × 42,0 | Menu, rysunki techniczne, mniejsze plakaty |
| A4 | 210 × 297 | 21,0 × 29,7 | Dokumenty, ulotki, listy ‑ format podstawowy |
| A5 | 148 × 210 | 14,8 × 21,0 | Ulotki, notesy, zaproszenia |
| A6 | 105 × 148 | 10,5 × 14,8 | Pocztówki, zaproszenia, fiszki |
| A7 | 74 × 105 | 7,4 × 10,5 | Bilety, małe ulotki, etykiety |
| A8 | 52 × 74 | 5,2 × 7,4 | Etykiety, drobne karty |
| A9 | 37 × 52 | 3,7 × 5,2 | Drobne etykiety |
| A10 | 26 × 37 | 2,6 × 3,7 | Bardzo drobne etykiety, znaczki |
Ciekawostka: w arkuszu A0 mieści się dokładnie 16 arkuszy A4 (A0 → 2×A1 → 4×A2 → 8×A3 → 16×A4).
Format B ‑ wymiary pośrednie
Seria B wypełnia luki między kolejnymi formatami A ‑ każdy format B jest większy od odpowiadającego mu A, a mniejszy od poprzedniego. Używa się jej tam, gdzie format A jest zbyt mały lub zbyt duży, m.in. w reklamie zewnętrznej (popularny plakat B1), przy książkach i kopertach.
| Format | Wymiary (mm) | Wymiary (cm) | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| B0 | 1000 × 1414 | 100,0 × 141,4 | Duże plakaty, oznakowanie |
| B1 | 707 × 1000 | 70,7 × 100,0 | Plakaty reklamowe (standard outdoor) |
| B2 | 500 × 707 | 50,0 × 70,7 | Plakaty, kalendarze |
| B3 | 353 × 500 | 35,3 × 50,0 | Plakaty, materiały POS |
| B4 | 250 × 353 | 25,0 × 35,3 | Książki, katalogi |
| B5 | 176 × 250 | 17,6 × 25,0 | Książki, zeszyty |
| B6 | 125 × 176 | 12,5 × 17,6 | Książki kieszonkowe |
| B7 | 88 × 125 | 8,8 × 12,5 | Paszporty, małe druki |
| B8 | 62 × 88 | 6,2 × 8,8 | Karty, etykiety |
| B9 | 44 × 62 | 4,4 × 6,2 | Drobne etykiety |
| B10 | 31 × 44 | 3,1 × 4,4 | Znaczki, mikroetykiety |
Format C ‑ koperty pod formaty A
Seria C została stworzona specjalnie do kopert. Zasada jest prosta: dokument w formacie A mieści się w kopercie o tym samym numerze C. Arkusz A4 włożysz płasko do koperty C4, złożony na pół ‑ do C5, a złożony na trzy ‑ do DL lub C6.
| Format | Wymiary (mm) | Mieści | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| C4 | 229 × 324 | A4 płasko | Koperty na dokumenty bez składania |
| C5 | 162 × 229 | A4 złożony na pół / A5 | Koperty biznesowe, zaproszenia |
| C6 | 114 × 162 | A4 złożony na trzy / A6 | Małe koperty, pocztówki |
| DL | 110 × 220 | A4 złożony na trzy | Standardowa koperta biznesowa (okienkowa) |
| C3 | 324 × 458 | A3 płasko | Koperty na duże dokumenty |
| C2 | 458 × 648 | A2 płasko | Koperty wielkoformatowe |
| C1 | 648 × 917 | A1 płasko | Koperty specjalne |
| C0 | 917 × 1297 | A0 płasko | Koperty specjalne |
| C7 | 81 × 114 | A7 | Małe koperty, bilety |
Formaty SRA i RA ‑ arkusze dla drukarni
To formaty, które najczęściej myli się z serią A ‑ a są kluczowe w produkcji. RA i SRA (norma ISO 217) it's arkusze surowe, większe od formatów netto, ponieważ zawierają naddatek na spad (bleed) i chwytak maszyny. Litera S w SRA oznacza supplementary (dodatkowy zapas) ‑ te arkusze są nieco większe niż RA.
| Format | Wymiary (mm) | Format | Wymiary (mm) |
|---|---|---|---|
| RA0 | 860 × 1220 | SRA0 | 900 × 1280 |
| RA1 | 610 × 860 | SRA1 | 640 × 900 |
| RA2 | 430 × 610 | SRA2 | 450 × 640 |
| RA3 | 305 × 430 | SRA3 | 320 × 450 |
| RA4 | 215 × 305 | SRA4 | 225 × 320 |
SRA3 (320 × 450 mm) to najważniejszy arkusz w druku cyfrowym ‑ mieści użytek A3 z zapasem na spad. Maszyny cyfrowe często obsługują też format SRA3+ (np. 330 × 487 mm) oraz długie arkusze (np. 330 × 660 mm) do okładek, ulotek składanych i banerów.
Format surowy a użytkowy ‑ po co drukarnia obcina arkusz
Różnica między formatem surowym (SRA) a netto (A/B) to sedno przygotowania do druku. Projekt drukuje się na większym arkuszu, z 3-5 mm spadu (grafika wychodzi poza linię cięcia) i marginesem chwytaka (tam maszyna trzyma papier). Dopiero po zadruku arkusz obcina się do formatu netto na gilotynie ‑ dzięki temu kolor dochodzi równo do krawędzi, bez białych pasków.
Do równego, powtarzalnego cięcia arkuszy do formatu służą gilotyny i krajarki. W ofercie Akonda znajdziesz zarówno kompaktowe gilotyny HydroCut, jak i hydrauliczne modele produkcyjne Guowang serii P and serii G do większych nakładów:
Od arkusza do gotowego formatu ‑ cięcie, bigowanie, falcowanie
Gotowy produkt rzadko kończy się na obcięciu do formatu. Kolejne kroki to zwykle creasing (przygotowanie linii zgięcia) i folding (składanie do mniejszego formatu). Przy papierach powyżej ~150 g/m² i na zadrukowanej apli zgięcie bez wcześniejszego bigu pęka ‑ włókna i toner łamią się na krawędzi. Dlatego okładki, zaproszenia i teczki najpierw się biguje.
Do przygotowania czystego zgięcia służą creasing machines ‑ np. automatyczna Multigraf Touchline C375 PLUS or Ausjetech 338C:
Gdy trzeba złożyć arkusz do mniejszego formatu (np. A4 do DL), z pomocą przychodzą folders, np. Superfax SF-415 i SF-490, oraz bigówko-falcerki łączące obie operacje w jednym przebiegu:
A jeśli potrzebujesz ciętych kształtów, okienek albo nietypowych formatów poza normą ISO, sprawdź plotery tnące iEcho (tną dowolny kształt bez wykrojnika) ‑ pomoże w tym także nasz poradnik jaki ploter tnący wybrać.
Najczęściej zadawane pytania o formaty papieru
Jaki jest najpopularniejszy format papieru?
Zdecydowanie A4 (210 × 297 mm) ‑ to standard dokumentów, ulotek, listów i większości wydruków biurowych.
Ile arkuszy A4 mieści się w A0?
Dokładnie 16. Każdy format serii A to połowa poprzedniego, więc A0 = 2×A1 = 4×A2 = 8×A3 = 16×A4.
Czym różni się A4 od SRA3?
A4 to format netto (gotowy wymiar 210 × 297 mm), a SRA3 to arkusz surowy (320 × 450 mm) z zapasem na spad i chwytak. Drukarnia drukuje na SRA3, po czym obcina arkusz do formatu netto.
Co to jest spad (bleed)?
To naddatek 3-5 mm, o który grafika wychodzi poza linię cięcia. Dzięki niemu po obcięciu na gilotynie nie powstają białe krawędzie, nawet przy minimalnym przesunięciu noża.
Jaka koperta na dokument A4?
C4 ‑ gdy A4 ma być płasko, C5 ‑ gdy złożony na pół, DL (110 × 220 mm) or C6 ‑ gdy złożony na trzy.
Dlaczego gruby papier trzeba bigować przed składaniem?
Bez biga włókna papieru i toner pękają na zgięciu. Big tworzy rowek, który prowadzi złożenie ‑ zgięcie jest czyste i produkt otwiera się płasko. Robią to bigówki i bigówko-falcerki.
