Kater do tkanin i automatyczna krojownia: rodzaje, jak działa, jak wybrać

W szwalniach, zakładach tapicerskich i u producentów tekstyliów technicznych na automatyczną maszynę do krojenia mówi się „kater”. To spolszczenie angielskiego cutter, więc w ofertach spotkasz obie nazwy. W poligrafii i reklamie podobne maszyny nazywa się po prostu ploterami tnącymi.

Poniżej wyjaśniam, jak działa krojownia, czym różni się kater jednowarstwowy od wielowarstwowego, jakie noże stosuje się do tkanin i na co patrzeć przy wyborze maszyny. Na końcu uczciwie piszę, do czego nadają się plotery iEcho z naszej oferty, a do czego potrzebna jest inna klasa maszyn.

Co to jest kater do tkanin

Kater to stół z ruchomą belką i głowicą. W głowicy pracuje narzędzie tnące: nóż oscylacyjny (ostrze szybko porusza się w górę i w dół) albo obrotowy krążek tnący. Maszyna prowadzi narzędzie po ścieżce zapisanej w pliku, a podsys próżniowy przytrzymuje materiał od spodu, żeby nie przesuwał się podczas cięcia.

Plik z wykrojami przygotowuje się w programie do konstrukcji odzieży albo w programie dostarczanym z maszyną. Takie programy układają elementy na materiale tak, żeby zostało jak najmniej odpadu. Ten krok nazywa się układem kroju albo z angielskiego nestingiem.

Kater robi to samo co krojczy z nożem tarczowym, tylko szybciej i za każdym razem tak samo. Każdy element wychodzi identyczny, a układ wykrojów na belce jest zwykle ciaśniejszy niż przy ręcznym rozrysowywaniu.

Jak działa automatyczna krojownia

Krojownia to dział, w którym z belki tkaniny powstają wykroje gotowe do szycia albo montażu. W automatycznej krojowni większość pracy robią maszyny, ale kroki są te same co w ręcznej:

1. Szablony i układ kroju. Program przechowuje szablony, stopniuje rozmiary i układa wykroje na materiale.
2. Rozłożenie materiału. Tkanina z rolki trafia na stół: jako jedna warstwa albo jako nakład wielu warstw. Układanie warstw to lagowanie, a maszyna, która to robi, to lagowarka.
3. Cięcie. Kater wycina elementy po ścieżce z pliku.
4. Odbiór. Gotowe wykroje zdejmuje się ze stołu, sortuje i oznacza. Część katerów przy okazji znakuje i dziurkuje miejsca szycia.

W praktyce wąskim gardłem rzadko jest samo cięcie. Częściej spowalniają przygotowanie plików, rozkładanie materiału i zdejmowanie elementów ze stołu. Dlatego przy wyborze katera warto od razu pomyśleć o podajniku rolki i o tym, kto i gdzie będzie odbierał wykroje.

Kater jednowarstwowy czy wielowarstwowy

To najważniejszy podział i od niego zależy cała reszta: wielkość hali, potrzebne wyposażenie i koszt jednego elementu.

Kater jednowarstwowy

Tnie jedną warstwę materiału, zwykle prosto z rolki. Materiał trzyma podsys, więc nie trzeba lagować ani przykrywać go folią. Zlecenie można zmienić w każdej chwili, a każdy element może być inny. To dobre rozwiązanie dla próbek, krótkich serii, tkanin z nadrukiem, skóry, filcu, pianek i tkanin technicznych.

Kater wielowarstwowy

Tnie nakład złożony z wielu warstw tkaniny naraz. Nakład przykrywa się folią, dzięki której podsys ściska wszystkie warstwy i nie przesuwają się one podczas cięcia. Taka linia potrzebuje lagowarki i więcej miejsca, ale przy dużych seriach odzieży daje najniższy koszt jednego elementu, bo jeden przejazd noża wycina ten sam element w wielu sztukach naraz.

Jakie noże tną tkaniny

Narzędzie dobiera się do materiału, a nie odwrotnie. W katerach do tkanin najczęściej spotkasz trzy rozwiązania:

• Krążek tnący (nóż obrotowy). Toczy się po materiale i tnie bez szarpania włókien. Dobry do cienkich tkanin i dzianin.
• Nóż oscylacyjny. Ostrze szybko pracuje w górę i w dół. Radzi sobie z grubszymi i sztywniejszymi materiałami: tkaninami technicznymi, filcem, materiałami powlekanymi i piankami.
• Laser. Tnie bezkontaktowo i zgrzewa brzegi tkanin syntetycznych, więc się nie strzępią. Wymaga jednak odciągu dymu, nie nadaje się do wielu warstw, a przy włóknach naturalnych sprawdza się gorzej.

Do tego dochodzą narzędzia pomocnicze w głowicy: znaczniki, dziurkacze i nacinaki, którymi maszyna zaznacza miejsca szycia przy okazji cięcia.

Ręczne krojenie czy kater

Wiele szwalni zaczyna od narzędzi ręcznych i to jest rozsądne. Nóż tarczowy (krajarka tarczowa) dobrze tnie pojedyncze warstwy i niskie nakłady, nóż pionowy przecina wysokie nakłady, a stacjonarny nóż taśmowy służy do dokładnego docinania elementów z wyższych nakładów.

Kater zaczyna się opłacać, gdy pojawia się jeden z tych sygnałów:

• krojenie zajmuje coraz większą część dnia i zatrzymuje szycie,
• elementy muszą do siebie idealnie pasować, a różnice między krojczymi wychodzą dopiero przy montażu,
• materiał jest drogi (tkaniny techniczne, skóra, materiały powlekane) i liczy się każdy centymetr odpadu,
• masz dużo różnych wzorów w krótkich seriach, więc ręczne rozrysowywanie szablonów trwa dłużej niż samo cięcie.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze katera

• Materiał. Najpewniejszy test to cięcie Twojej tkaniny. Ten sam nóż może świetnie ciąć jeden materiał, a strzępić inny.
• Szerokość belki i długość stołu. Stół powinien mieścić pełną szerokość materiału, a jego długość decyduje, ile elementów zmieści się w jednym oknie cięcia.
• Praca z rolki. Podajnik i przenośnik taśmowy pozwalają ciąć w trybie ciągłym: po wycięciu fragmentu materiał przesuwa się dalej.
• Liczba warstw. Jedna warstwa czy nakład – patrz wyżej. To decyduje o całej konfiguracji.
• Program. Sprawdź, jakie pliki czyta maszyna (najczęściej DXF i HPGL) i czy program sam układa wykroje na materiale.
• Miejsce i zasilanie. Kater z podajnikiem i strefą odbioru zajmuje sporo więcej niż sam stół.
• Serwis. Przy maszynie produkcyjnej liczy się, jak szybko przyjedzie technik i czy części są w kraju.

Katery w ofercie Akondy: iEcho TK4S i AK4

Plotery iEcho, które sprzedajemy i serwisujemy, pracują jak katery jednowarstwowe. Tną jedną warstwę materiału, także grubą, z dokładnością 0,1 mm i prędkością do 1500 mm/s, a materiały mogą mieć do 50 mm grubości. Narzędzia dobieramy do tkaniny: krążek tnący, elektryczny albo pneumatyczny nóż oscylacyjny.

Więcej o krojeniu tkanin na tych maszynach, z narzędziami i przykładem wdrożenia, znajdziesz na stronie ploter do tkanin.

Moja szczera opinia

Jeśli szyjesz duże serie odzieży z tego samego wzoru, potrzebujesz katera wielowarstwowego z lagowarką i to jest inna klasa maszyn niż plotery opisane wyżej. Kater jednowarstwowy w takiej produkcji będzie za wolny.

Jeśli natomiast kroisz krótkie serie, próbki, tkaniny techniczne, filc, pianki, skórę albo materiały z nadrukiem, kater jednowarstwowy jest zwykle lepszym wyborem: nie wymaga lagowania ani folii, a każde zlecenie może być inne. Zanim cokolwiek kupisz, przetnij swój materiał na pokazie. Jedna próbka powie więcej niż tabela parametrów.

Najczęstsze pytania

Co to jest kater do tkanin?

Kater (cutter) to automatyczna maszyna do krojenia tkanin według pliku. Głowica z nożem oscylacyjnym albo krążkiem tnącym wycina elementy po ścieżce z programu, a podsys próżniowy trzyma materiał na stole. Nazwa pochodzi od angielskiego słowa cutter.

Czym różni się kater od krojowni?

Kater to jedna maszyna, która tnie. Krojownia to cały dział albo linia: przygotowanie szablonów, rozkładanie materiału, cięcie i odbiór elementów. Automatyczna krojownia to krojownia, w której cięcie, a często też rozkładanie materiału, robią maszyny.

Kater jednowarstwowy czy wielowarstwowy – co wybrać?

Jednowarstwowy wybiera się do krótkich serii, próbek, materiałów technicznych, skóry i tkanin z nadrukiem, gdzie każdy element może być inny. Wielowarstwowy opłaca się przy dużych seriach odzieży, kiedy ten sam wykrój tnie się w wielu sztukach naraz, ale wymaga lagowania i folii.

Co to jest lagowanie?

Lagowanie to układanie tkaniny warstwami na stole krojczym, tak żeby powstał nakład o równych brzegach i bez zagnieceń. Robi się je ręcznie albo lagowarką, czyli maszyną, która rozwija materiał z rolki i układa kolejne warstwy.

Czy kater zastąpi ręczne krojenie w małej szwalni?

Przy kilku sztukach tego samego wzoru nóż tarczowy albo nożyce nadal wystarczą. Kater zaczyna się opłacać, gdy krojenie zajmuje dużą część dnia, elementy muszą być idealnie powtarzalne albo materiał jest drogi i liczy się każdy centymetr odpadu.

Czy plotery iEcho z oferty Akondy tną wiele warstw tkaniny naraz?

Plotery iEcho TK4S i AK4 opisane we wpisie pracują jak katery jednowarstwowe: tną jedną warstwę materiału, także grubą, do 50 mm. Jeśli potrzebujesz krojenia wielu warstw naraz, napisz, ile warstw i jaki materiał, a sprawdzimy to na próbce.